این پایان نامه در 127صفحه و در قالب فایل word تهیه و طبق فرمت دانشگاهی و از مطالب خوبی بهره برده شده است جهت مشاهده مقدمه این پایان نامه به قسمت توضیحات مراجعه فرمائید

مقدمه

بشر از هفت هزار سال قبل، از وجود یك ماده مخدر قوی در خشخاش آگاه بوده و در لوحه های گلی متعلق به پنج هزار سال قبل از میلاد كه از سومریان باقیمانده از تریاك نام برده شده است.

در حدود چهار هزار سال قبل از میلاد، كشیدن تریاك در چین رایج بوده است. 1500 سال قبل از میلاد، تخم خشخاش از مصر به یونان برده شد. یونانی ها تریاك را «اپیوم» نامیدند. پزشكان تركیباتی از تریاك را برا ی بیماریهای مختلف جسمی و روانی تجویز می كردند.

جالینوس دانشمند رومی، تركیبی از تریاك را« نوشدارو» نامید و برای مداوای بیماریهای مختلف از قبیل صرع، یرقان، سنگ كلیه، بی خوابی، سرفه، تب و جذام از آن استفاده می كرد.

در اغلب متون مریوط به اعتیاد، توجهات تاریخی بیشتر محققان به مواد مخدر به ویژه تریاك متمركز بوده است. این تمركز در حقیقت بیشتر ناشی از مسیر تاریخی رشد و گسترش انواع مواد در اغلب كشورهای غربی است، لذا چندان هم دور از واقعیت نیست كه تاریخچه اعتیاد در ایران با مفهوم یا اصطلاح تریاك در هم تنیده شده باشد. در مورد چگونگی ورود تریاك به ایران نظرات متفاوتی مطح شده است گروهی از مورخین ورود تریاك را به ایران یادگار یورش اعراب دانسته و گفته اند : افیون یا كوكنار كه از دوران قدیم به خشخاش معروف بوده و هم اكنون آن را تریاك می نامند با حمله اعراب از مصر و عربستان به ایران آمده است و از همان دوران خوردن آن به عنوان یك عامل تسكین دهنده درده ها و ماده نیروبخش جسم و علاج بیخوابی رواج داشته است(آقابخشی، 1378).

در ایران باستان، در كتاب اوستا از گیاه كانابیز(شاهدانه) به عنوان یك ماده بی حس كننده نام برده شده است لكن ایرانیان دوران قدیم به مواد مخدر معتاد نبوده اند.

انگلیسی ها بری گسترش سلطه طلبی خود نقش مهمی در ترویج استعمال تریاك در كشورهای مختلف داشته اند.[1]

در قرن 17 كشتی های تجاری انگلیس این متاع مضر را از خاور دور به ایران آورده و به درباریان هدیه كردند و اكثر آنان را معتاد ساختند به تدریج به علت ازدیاد معتادین و كمبود تریاك، كشت خشخاش در ایران در حوالی یزد آغاز شد و سپس كشت آن در قسمت مركزی و جنوبی كشور به حدی توسعه یافت كه در كشت غلات كمبود ایجاد شد. روشتائیان و كشاورزان بی خبر از عواقب وخیم آفت مذكور، به تریاك معتاد شدند. تریاك به عنوان داروی مسكن حتی به اطفال و نوزادان نیز تجویز می گردید(دانش، 1379).

در سال 929 هجری قمری، شاه طهماسب اول(از سلسله صفویه) به مبارزه با اعتیاد اقدام و مقدار زیادی از تریاكهای موجود در بار سلطنتی را از بین برد و بعد از او شاه عباش هم مبارزه با اعتیاد تریاك را ادامه داد و مردم را از مضرات آن آگاه كرد و برای معتادینی كه ترك اعتیاد نمی كردند كیفر تعیین و متخلفین را مجازات می نمود ولی مبارزه مذكور در پیشگیری از اعتیاد چندان ثمربخش نبود.

معتادین در قسمت اعظم ایران به خصوص در كرمان و خراسان و شهرها و روستاها وضع رقت باری داشتند.

در زمان سلطنت قاجاریه كشیدن تریاك جزو تجملات دربار محسوب می شد و خرید و فروش تریاك در انحصار دولت و یكی از منابع درآمد كشور بود ایادی انگلیس نیز مردم را به كشیدن تریاك تشویق می كردند.

كابینه سید ضیاء الدین طباطبایی چند ماه بیشتر طول نكشید با اینكه روز به روز بر تعداد معتادین به تریاك افزایش می یافت ولی مبارزه با اعتیاد به بوته فراموشی شپرده شد. خرید و فروش تریاك طبق قانون انحصاری دولتی تریاك مصوب 1307 به شرح زیر تعیین گشت:

در جنگ جهانی دوم در 20 شهریور 1320 قوای بیگانگان(آمریكا، شوروی و انگلیس) ایران را اشغال و سربازان انگلیسی كه اكثرا از اتباع كشورهای مستعمره انگلیس در آسیاه بودند انواع مختلف مواد مخدر را به ایران آورده و  جوانان را معتاد كردند و بر مشكلاتی كه ناشی از اعتیاد تریاك بود افزوداند. (دانش، 1379).

در سال 1334 تعداد مصرف كنندگان مواد افیونی در ایران در حدود 5/1 میلیون نفر و مصرف روزانه تریاك دو تن و تعداد شیره كش خانه ها در تهران 4500 محل بوده است.[2]

در سال 1337 هروئین به وسیله سوداگران بین المللی به ایران وارد و استعمال آن ابتداء در تهران و سپس در سایر نقاط كشور متداول گردید. هروئین كه بی بو، كم حجم و استعمال آن ساده و به آسانی قابل حمل و اثرش خیلی قوی تر از تریاك بود در بین جوانان كشور رواج یافت و بعضی از معتادین به تریاك نیز رفته رفته به استعمال هروئین روی آوردند.

به علت ازدیاد تقاضا و قاچاق مواد مخدر از تركیه، افغانستان، پاكستان و سایر كشورها به ایران، ایادی امریكا به بهانه جلوگیری از خروج ارز و طلا، قانون اجازه كشت محدود خشخاش و صدور تریاك در 13 اسفند 1347 به تصویب رساندند. در ماده 2 این قانون چنین مقرر گردید: كلیه معاملات(اعم از خارجی و داخلی و نگاهداری و تباری و حمل و نقل مواد افیونی(تریاك – شیره و سایر مشتقات آن)در انحصار دولت خواهد بود) و طبق ماده 4 همین قانون: «برای معتادین به تریاك و مشتقات آن كه سن آنها بیش از 60 سال متجاوز باشد و یا به علت كهولت و بیمار ترك اعتیاد آنان تا مدتی مقدور شناخته نشود كارت سهمیه برای تهیه مواد مخدر از مراكز فروش صادر خواهد شد».

 كشاورزان به سرعت شروع به كشت خشخاش در مناطق وسیع نمودند قاچاقچیان نیز با تاسیس لابراتورهای متعدد، ساختن هروئین را آغاز نمودند. كشیدن تریاك در محافل اشرافی با تشریفات مجلل تر از سابق رایج، اطفال معصوم و جوانان غافل به پرتگاه ذلت و مرگ تدریجی كشانده شدند(دانش، 1379).

كشت خشخاش تا سال 1324 هجری شمسی ادامه داشت و از آن سال به بعد ممنوع اعلام شد و اداره نظارت بر مواد مخدر بوجود آمد. با این وجود این امر موجب شد تا قاچاقچیان مواد مخدر را به بهای گزافی به فروش اند و از این راه استفاده سرشار و كلانی نصیب خود كنند، بطور اینكه حتی مقامات رسمی مملكتی هم دست اندركار قاچاق مواد مخدر شدند و با استفاده از مصونیت گمركی به حمل و نقل مواد به كشورهای مختلف و داخل كشور پرداختند. از طرفی دیگر عدم همكاری و هماهنگی سایر كشورهای همسایه نیز موجب شد كه این تلاشهای ظاهری نیز برای ریشه كن كردن مواد مخدر راه به جایی نبرد. این امر موجب شد كه علاوه بر تریاك، سایر مواد افیونی و مواد مخدر به ایران سرازیر شود و مواد پرخطرتری چون هروئین و مرفین كه از مشتقات تریاك هستند، مردم مستعد و در معرض خطر را به خود مبتلا كنند(وثوقی، 1376). هروئین كه تا سال 1339 در ایران بازار خوبی نداشت، درست یك سال پس از ممنوعیت كشت خشخاش، به همت یك داروساز ایرانی از طریق آسمان به ایران آورده شد. ورود این ماده و گسترش مصرف آن در كشور همانند سایر نقاط جهان نمود های این معضل را در اجتماع بیشتر آشكار ساخت. در واقع ممنوعیت كشت خشخاش نه تنها اعتیاد را از جامعه دور نكرد، بلكه موجب شد كه مواد مخدری كه خطرات و زیانهای آنها با تریاك قابل مقایسه نبود در جامعه جا باز كنند. ناگفته نماند كه اولین لابراتور تهیه هروئین در ایران در سال 1334 تاسیس شد. در سال 1973 میزان مواد مخدری كه از خرید و فروش ظاهرا غیر قانونی بدست می آمد، بطور قابل ملاحظه ای افزایش یافت و اولین كشف حشیش مایع در این سال گزارش شده است. حمل مواد مخدر به داخل كشور با قافله های اسب، قاطر، شتر و خودرو و با كمك بعضی از عشایر مرزنشین در شرق كشور و همچنین بدلیل دشواری در تامین امنیت مرزهای طولانی و دوردست و وجود وضعیت طبیعی مناسب برای مخفی شدن باندهای قاچاق از یك سو و پیگیری نكردن نیروهی مسئول از سوی دیگر، موجب می شد كه این امر به آسانی و سهولت انجام پذیرد(آقابخشی، 1378).

این مسیر و روند تاریخی باعث افزایش گروه معتادین در سرتاسر ایران شد. اعتیاد پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357 نیز به خاطر فراهم آمدن بعضی از شرایط مساعد از جمله جنگ بین ایران و عراق، تحریم اقتصادی، افزایش بیكاری، گرانی و تورم و سایر مشكلات اجتماعی نیز به اوج خود رسید و آمار معتادین به طور سرسام آوری رو به افزایش نهاد(وثوقی، 1376).

در سال 1358 علاوه بر خرید و فروش مواد مخدر، مصرف آن نیز جرم محسوب شد و معتادین به عنوان مجرم دستگیر و برای ترك و بازپروری به مراكز بازپروری و زندانها گسیل شدند. مروری بر آمارهای رسمی معتادین رشد فزاینده این پدیده مخرب را نشان می دهد .در حای كه در سال 1354، رقم معتادین 000/400  نفر بود، نه سال بعد در سال 1363 وزارت بهداشت تعداد معتادین را 000/800 نفر اعلام می دارد كه افزایش صد در صدی را نشان می دهد(گل پرور، 1383).

 

---

[1] - كریم پور(صادق): روان شناسی اعتیاد. تهران. 1365 ص 44

[2] -  گزارش آقای منبی مشاور سازمان ملل در ایران، اكتبر 1970 ص 3

تعابیر فقیهان درباره ماهیت مهریه متفاوت به نظر می رسد از ظاهر برخی از تعابیر چنین بر می آید که نکاح از عقود معاوضی است و به تبع آن مهریه در جایگاه عوض واقع می شود در مقابل ، تعابیر برخی فقیهان دیگر صراحت دارد که نکاح از عقود معاوضی، مهریه مانند عوض در عقود نیست نتیجه اینکه از نظر فقیهان عقد نکاح از عقود معاوضی نیست بنابراین ماهیت مهریه عوض نیست بل

بررسی جایگاه مهریه در انواع طلاق  

 

مقدمه

یكی از آثار مالی مهم مترتب بر عقد نكاح دائم، مهریه است. علی رغم اینكه تعیین مهریه در نكاح دائم شرط صحت نكاح نبوده و حتی شرط عدم تعلق مهریه نیز به صحت این عقد لطمه نمی زند، مع ذلك امروزه، در قریب به اتفاق موارد، عملاً مهریه مورد نظر طرفین در همان لحظه وقوع عقد نكاح و یا ثبت آن در دفترخانه رسمی ازدواج تعیین می شود. مشاهدات عینی حكایت از آن دارد كه متأسفانه در جامعه ما، مهریه به منزله كمربند ایمنی زندگی مشترك تلقی می شود و به همین خاطر مبلغ مهریه روز به روز سیر صعودی به خود گرفته و عوامل مختلف فرهنگی و اجتماعی و حقوقی موجب تشدید این روند نگران كننده شده و در رسانه ها و مطبوعات از همین امر به عنوان یكی از موانع عملی ازدواج جوانان یاد می شود. از طرف دیگر نگاه گذرا به راهروهای محاكم خانواده و پرونده های مطروحه در دادگاه ها، حكایت از این واقعیت تلخ دارد كه مثل معروف و قدیمی «چه كسی مهر گرفته و چه كسی داده» و یا «خدا به هیچ كس قسمت نكند» و امثال اینها امروزه با واقعیت های جامعه مطابقت ندارد و دعاوی مطالبه مهریه و توقیف حقوق و اموال زوح از سوی زنان و متقابلاً دعاوی اعسار و تقسیط مهریه و مستثنیات دین از سوی مردان از داستان‌های غم انگیز و تكراری زمانه ما شده است. در كنار این سلسله دعاوی كثیر و روزمره، حقیتی كه به وضوح ملاحظه می شود این است كه اولاً همه زنانی كه دادخواست مطالبه مهریه می دهند در عمل واقعاً قصد جدی وصول مهریه را ندارند ولی در چهارچوب مقررات فعلی حاكم بر نهاد خانواده و برای استخلاص از پیوند ناموفق و نسنجیده ای كه بدان گرفتار شده اند چاره ای جز آن ندارند. ثانیاً تعیین مهریه هنگفت نه تنها عاملی برای بقاء دوام رابطه زوجیت به شمار نمی‌رود، بلكه در برخی از موارد به منزله افكندن بذر اولیه اختلافات لاینحل بعدی در عرصه زندگی مشترك زوجین جوان محسوب می شود.

نتیجه اجتناب ناپذیر ناشی از این واقعیت های اجتماعی آن است كه سرانجام مهریه های گزاف و دعاوی راجع به آنها، بیش از آنكه به وصول مهریه و یا تحكیم رابطه زناشویی زوجین بینجامد، عملاً نتیجه ای جز بروز اختلافات بعدی و نهایتاً بذل تمام یا بخش قابل توجهی از آن در قبال طلاق زن ندارد. در این پایان نامه سعی شده است بعد از مرور اجمالی جایگاه واقعی مهریه در نكاح دائم و عامل بذل از سوی زنان، احكام قانون بذل مهریه در هر یك از انواع طلاق ها مورد مطالعه قرار بگیرد.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                             صفحه

چکیده: 1

- بیان مسأله: 2

- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق.. 3

- مرور ادبیات و سوابق مربوطه. 3

- جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق.. 4

-  اهداف مشخص تحقیق.. 4

-  سؤالات تحقیق.. 4

فرضیه‏های تحقیق.. 5

روش شناسی تحقیق.. 5

- نوع روش تحقیق.. 6

فصل اول:کلیات

گفتار اول: ماهیت فقهی و حقوقی مهریه. 7

مبحث اول: مقایسه عقد نكاح.. 10

بند اول ـ مقایسة نكاح با عاریه. 10

بند دوم ـ مقایسة نكاح با معاطات... 11

بند سوم ـ تحقق نیافتن عقد نكاح با الفاظ بعت و ملكت... 11

بند چهارم ـ عدم حصول مالكیت بر بضع.. 12

بند پنجم ـ مقایسة اجمالی مَهر با عوض در عقود. 12

بند ششم ـ دلایل بطلان شرط خیار فسخ در نكاح.. 12

مبحث دوم: ماهیت مَهر در حقوق.. 15

بند اول ـ جنبه های مختلف عقد نكاح.. 15

بند دوم ـ مَهر فراتر از عِوض قراردادی.. 17

بند سوم ـ عِوض بُضع نبودن مَهر. 19

بند چهارم ـ مَهر، قرارداد مالی.. 20

بند پنجم ـ فلسفه ی تشریع مهریه. 21

بند ششم ـ انواع مهریه. 23

1- مهر المسمی.. 24

2- مهرالمثل.. 24

3- مهرالمتعه. 25

4- مهرالسنت (مهر محمدی). 26

5- مهرالنسا 26

6- مفوضة المهر. 26

گفتار دوم: انواع طلاق.. 26

مبحث اول: شرایط اساسی طلاق.. 27

بند اول ـ شرایط ایقاع طلاق.. 27

1- وجود دو شاهد مرد عادل. 27

2- لزوم صیغه در طلاق.. 28

3- تنجیز در طلاق.. 29

بند دوم ـ شرایط مطِلّق.. 30

1- بلوغ. 31

2- عقل.. 32

3- قصد. 33

4- اختیار. 33

بند سوم ـ شرایط مطلقه. 34

1- پاكیزگی زن. 35

2- وقوع طلاق در طهر غیر مواقعه. 36

مبحث دوم: طلاق خلع، مبارات، طلاق به عوض.... 37

بند اول ـ طلاق خلع.. 37

1- صیغة طلاق خلع.. 39

بند دوم ـ طلاق مبارات... 40

بند سوم ـ طلاق به واسطة عُسر و حَرَج زوجه. 41

بند چهارم ـ طلاق به عوض.... 43

فصل دوم:بذل مهریه در طلاق خلع و مبارات و رجوع از آن

گفتار اول: بذل مهریه در طلاق خلع و مبارات... 45

مبحث اول ـ بذل مهریه در طلاق خلع.. 45

بند اول ـ كراهت زوجه از زوج.. 46

بند دوم ـ صیغه طلاق خلع از سوی وكیل.. 50

بند سوم ـ فداء تبرّعی.. 51

بند چهارم ـ موضوع بذل یا فدیه. 51

بند پنجم ـ حق رجوع زوجه به فدیه. 52

فصل سوم:بذل مهریه در طلاق به عوضو طلاق به علت عُسر و حرج زوجه

گفتار اول: بذل مهریه در طلاق به عوض.... 67

بند اول ـ طلاق به عوض به عنوان عقد معاوضی مستقل.. 69

1- بررسی مفاد آیة «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» 69

2- طبیعت حقوقی این نوع طلاق.. 72

بند دوم ـ طلاق، به عنوان عوض در هبه معوّض.... 74

1- طبیعت حقوقی این نوع طلاق.. 75

بند سوم ـ طلاق، به عنوان عوض در عقد صلح.. 76

1- ماهیت حقوقی این نوع طلاق.. 80

بند پنجم ـ طلاق به عنوان شرط ضمن عقد لازم. 80

3- دلایل مخالفین.. 82

گفتار دوم: بذل مهریه در طلاق به علت عُسر و حرج زوجه. 88

مبحث اول: طلاق به درخواست زوجه در قانون مدنی.. 88

بند اول ـ بررسی علل اصلاح ماده 1130 قانون مدنی.. 91

مبحث دوم: بذل مهریه. 94

نتیجه گیری.. 98

پیشنهادات 99

منابع و مآخذ. 101

منابع فارسی.. 101

مقالات... 105

 

 

 

چکیده :

عنصر اصلی طلاق خلع که مبنای ترکیب آثار شرعی و قانونی بر آن انتقال مالکیت فدیه به زوج و متقابلاً بائن بودن طلاق می شود، کراهت زن نسبت به شوهر خود است در مورد کراهت زن هم بین فقهای اسلامی اختلاف است در این طلاق تمام چیزهایی که مهریه بر آن صحیح است می تواند موضوع بذل یا فدیه نیز قرار گیرد. زن در این طلاقها (خلع و مبارات) حق رجوع به فدیه را داشته که در این صورت طلاق‌ها تبدیل به رجعی می شود.

در طلاق مبارات کرامت دو طرفه است در اثر این کراهت که زوجین نسبت به همدیگر دارند در قبال بذل تمام مهریه و یا بخشی از آن از سوی زوجه او را طلاق می دهد.

 

کلمات کلیدی :  بذل، مهریه، طلاق، خلع، مبارات

 

- بیان مسأله :

مهر (به فتح میم) كلمه ای است عربی كه در فارسی آن را كابین گویند. در قرآن مجید واژه « مهر» یا صورت مصطلح فعلی آن یعنی « مهریه» به كار نرفته وبه جای آن از لغات « فریضه » و « نحله » و« صداق » استفاده شده است. در وجه تسمیه این تعهد مالی مرد به « صداق » گفته شده که تعیین آن در نكاح، نشانه صادقانه بودن علاقه مرد به زن و یا نشانه صدق ایمان است. نحله نامیدن آن به این جهت بوده كه اصولاً مهریه بخششی از روی طیب نفس و رضای خاطر است كه جنبه اهدایی و عطیه دارد.

«بذل مهریه» از سوی زن به مرد به منظور جلب رضایت و متقاعد كردن وی به مطلقه نمودن زن، دارای ماهیت حقوقی مستقل و خاص می باشد و تطبیق یا اعمال مقررات خاص نهادهای حقوقی مشابه دیگر نظیر «هبه» در فرضی كه موضوع مهریه «عین» و یا  «ابرا» در فرضی كه موضوع مهریه «دین» باشد به هیچ وجه صحیح نیست و باید از آن پرهیز شود. به همین علت علی رغم اینكه در عقد هبه، واهب می تواند جز در موارد خاص كه در ماده 803 قانون مدنی احصا شده، با بقا عین موهوبه از هبه رجوع نماید معذلك حق رجوع زن به مهریة مبذول، محدود به ایام عده شرعیه و نیز بودن مهلت معقول برای امكان رجوع مرد از طلاق و فقدان موانعی از قبیل عدم ازدواج مرد با خواهر زوجه مطلقه در ایام عده و یا بائن بودن طلاق به جهاتی مانند غیر مدخوله بودن و یا یائسه بودن زوجه و امثال آن ها می باشد